رادیو رنگین کمان Radio Rangeen Kamaan

در گستره ی ادبیات - فرهنگ و جامعه

گراميداشت مولانا
نویسنده : - ساعت ۳:٤۱ ‎ب.ظ روز ۱۳۸٥/۱۱/۱۸
 

  نوشته ی : رادیو رنگین کمان

 

 

                    به بهانه ی بزرگداشت هشتصدمین سالگرد  

                                   پیدایش مولانا 

 

   ما در جنوري امسال در پيوند با تدارك بزرگداشت هشتصدمين سالروز پيدايش مولانا در افغانستان خبري داشتيم كه از وراي برنامه هاي راديو رنگين كمان به اگاهئ شنوندگان رسيد. درين گزارش امده بود كه خبر گزارئ باختر اين سيمينا را ( سيمينار جهانئ علمي و تحقيقاتي براي گراميداشت شخصيت علمي و فرهنگئ مولانا ) ناميده است. كميسيوني نيز به اين منظور تشكيل شده بود كه در ان شماري از  شاعران – نويسندگان و پزوهشگران افغان مانند : حيدري وجودي (شاعر ) قيوم قويم ( استاد دانشگاه ) – رهنورد زرياب (داستان نويس) – سعادت ملوك تابش(شاعر) - نيلاب رحيمي ( نويسنده) – پرتو نادري ( شاعر )- عبداله بختاني ( پزوهشگر ادبي) ـ شفيقه يارقين ( شاعر) – سامعه عبادي ( تاريخ نويس) - پويا فاريابي ( پزوهشگر ادبي) - سرور همايون (استاد دانشگاه) - و چند تني ديگر از فرهنگيان شامل اند.

دراين گزارش امده است كه: جلال الدين محمد بلخي بزرگترين شاعر نامدار پارسي گوي سده ي هشتم  در سال 604 خورشيدي در بلخ به دنیا امد. او در سال 617 خورشيدي همراه با خانواده بسوي بغداد رهسپار گرديد و از انجا به قونيه( شهري در تركيه امروزي) جا گزين شد. 

مولانا پس از ختم تحصيل در قونيه به حیث فقيهي جوان - اموزگار فاضل و سخنران توانا به شهرت رسيد و كارهاي وعظ و خطابه را در پرتو زبان گويا و بيان رساي خود به پيروزي رساند . 


   به نظر داكتر بهمن نامور (مولاناهمراه با بهره گيري و احترام و برگرفتن از اثار پيشينيان خود نه تنها روند وحركت سيال و ذلال ادبيات را امتدات بخشيد بلكه با تغييرات جسورانه اي كه دران دانسته مي داد در اين حركت تاثير گذار نيز بود).

او مي افزايد كه: (ما با خواندن غزليات مولانا ترنم و اواز موسيقي را مي شنويم). به گفته ي داكتر علي اصغر بياني :( انسان توسط صوت و كلام ويزه گي هاي دروني را انتقال ميدهد و اوج نمايش صوت در موسيقي ا ست.) 

 احسان طبري در كتاب ( برخي بر رسي ها در باره ي جهان بيني ها و جنبش هاي اجتماعي ) فصلي را در باره ي موسيقي از ديدگاه مولانا اختصاص داده است.

او ميگويد :( همين شور وحال متداوم است كه غزل هاي مولانا را رنگ موسيقي مي بخشد. هر وازه و هر بيت مولانا بيانگر شور وتحرك رقص گونه است). مانند : 


        معشوقه به سامان شد تا باد چنين بادا              كفرش همه ايمان شد تا باد چنين بادا   

               و يا: 

              نه شبم نه شب پرستم كه حديث خواب گويم        كه غلام افتابم همه زافتاب گويم 

                و در جاي ديگر: 


       من عاشق جانبازم از عشق نپرهيزم            من مست سر اندازم از عربده نگريزم 

       گويند رفيقانم از عشق نپرهيزي؟                از عشق بپرهيزم پس با چه دراويزم 

       پروانه ي دمسازم ميسوزم وميسازم            از بيخودي ومستي مي افتم و ميخيزم 

( اين ها و دها وزن شور افگن شادي افرين ديگر همه نموديست از اشنايي مولوي به موسيقي

 و بكار گيريئ اگاهانه و زيركانه در سرود هايش. ) .

 و چون منظور ما دراين فشرده گفتار براي شنوندگان گرامي راديو رنگين كمان خوانش مقاله ي پزوهشي ای در باره موسيقي از نگاه مولانا نيست- از انرو ميرويم به سوي بحث داغي كه شور بختانه از دير گاه بدين سو در ارتباط با مولانا ميان فرهنگيان كشور هاي افغانستان – ايران و ترکیه در گیر است. 

 مولوي متعلق به كيست؟ و ايا مولوي بلخي ا ست يا ايراني يا رومي ؟  .

بشير سخاورز در صفحه ي چاردهم شماره دوم نشریه ای پیام روز چاپ تورنتو در پيشگفتار مقاله ي خويش تحت عنوان ( شرق ايران وغرب هندوستان ) با دل پر درد از ادعا هاي فرهنگيان كشور ها ي همجوار- و متاسف از بي توجهي هم ميهنانش مينويسدكه: (پيشواز سال دو هزار و هفت میلادی- سال مولاناي بزرگ – مردي كه افتخار تعلقش جنگ فرهنگي ميان تركيه و ايران را سبب شده و روحش از بي اعتنایی مردم افغانستان در برابر او ناراحت است).

 اقای سخاورز باید که از هم میهنانش گله مند باشد. زیرا عده ا ي از قلم بدستان ايران نيز با استفاده از امكانات بيشتري كه نسبت به افغان ها در زمينه هاي پخش ونشر و اشاعه ي گفته هاي خود دارند مولانا را شاعر بزرگ ايران معرفي كرده و تا حد امكان تلاش ورزیده اند که همه افتخارات فرهنگي را به خود اختصاص دهند.  

 به نظر ما : ( بلخ) زادگاه مولانا ست. بلخ در افغانستان كنوني و در چند كيلومتري جنوب غرب شهر مزارشريف موقعيت دارد . بلخ در گذشته هاي دور مهمترين بخشی ارياناي كهن بود. ارياناي كهن سرزمين هاي افغانستان كنوني –ایران كنوني و ماوراالنهر كنوني را دربر ميگرفت. 

مولانا دوران جواني را در تركيه بسر برده وهم دران سرزمین به ثمر ميرسد . دران جاست كه اثار ماندگاري چون مثنوي معنوي و ديوان غزليات شمس ر ا مينويسد .

 به عقيده ي ما : طيف معنويت مولانا وسيع تر از ان است كه افغان ها او را بلخي- ايراني ها مولا نارا ايراني ويا ترك ها اورا تركي و يا رومي اش خطاب كنند. مولانانيز خودرا متعلق به كشور ويا سرزمين خاصي نمیدانست و میگفت :( نيميم ز تركستان نيميم ز فرغانه).

 مولانا به حیث يك انسان كامل همواره خودرا در پیوستگی با همه افراد جهان میدانست و

دوري از واقعیت و ستیز بر سر الفاظ را بي رحمانه سركوب ميكرد و بهمه مردم جهان درس انسان دوستي مي داد :

 

             چاركس را داد مردي يك درم               هر يكي از شهري افتاده بهم 

            فارسي وترك و رومي و عرب            جمله باهم در نزاع و در غضب

             فارسي گفتا ازاين چون وارهيم             هم بيا كاين را به انگوري دهيم 

            ان يكي ديگر عرب بد گفت لا              من عنب خواهم نه انگور اي دغا 

           ان يكي تركي بدوگفت اي كزم               من نميخواهم عنب خواهم ازم   

           ان يكي رومي بگفت اين قيل را              ترك كن خواهم من استافيل را 

            در تنازع مشت برهم ميزدند                 كه زسر نام ها غافل بدند  

              مشت بر هم ميزدند از ابلهي                 پر بدند از جهل و از دانش تهي 

            صاحب سري عزيزي صد زبان             گر بدي انجا بدادي صلح شان 

         پس بگفتي او كه من زين يك درم             ارزوي جمله تانرا ميخرم    
 
   

در اپريل 2005 ميلادي نوشته ي در سايت فارسي بي بي سي خوانده بوديم كه : (مولوي امريكا را تسخير ميكند.) دراين مقاله كلمن باركس بر گرداننده ی سروده های مولانا( شخصي كه در گرد همايي گشايش خانه ي مولانا در بلخ هم حضور داشت) به خبر نگاران گفت كه اشعار مولوي پاسخگوي نياز معنوي و روحي امريكايي هاست .

در اينجا ميبينيم مولوي كه يك شاعر امريكا يي هم نيست و بيش از هفتصد سال است كه چشم از جهان پوشيده است چگونه ميتواند در قلب امريكايي ها جا بگيرد و پاسخگوي نياز هاي معنوي و روحي انها بشود. و يا چرا تنها با نوشتن  نام مولانا در جستجوي انتر نتي بيش از هشتصد هزار نتيجه بدست مي ايد؟


 اين انسان نمونه كيست كه شهرتش اين چنين در سراسر جهان پيچيده است؟

پاسخ به اين پرسش هارا در لابلاي گفته هاي مولانا ميتوان دريافت. مولانا با گفتن : (از كجا امده ام امدنم بهر چه بود؟) با ان عده از مردم جهان كه احساسات معنوي شديد دارند ارتباط بر قرار ميكند.

 به گفته ي باركس :( شعر مولوي حاصل خلاقيت ان نيمه ي از روح انسان است كه نه از شخصيت بلكه از چيزي ماوراي ان و درك انسان الهام ميگيرد.)  

 استاد خليلي در ( ني نامه) مينويسد : ( با شنيدن خبر مرگ مولانادر سال 672 غريو از نهاد بيگانه و اشنا و  مومن و ترسا برخاست . حافظان قران خواندند – نقاره زنان و اواز خوانان هنگامه ها بر پا كردند . جنازه ي مولا نا از صبح تا شام به ارامگاه نرسيد. مردم ازدحام كرده بودند – شش تابوت در راه شكسته شد و چون به گورستان رسيدند پاسي از شب گذشته بود. همه افراد ملل و اصحاب دين و دول در اين مراسم حاضر بودند از نصارا ويهودي و رومي و عرب و ترك. و هر يك پيش پيش مي رفتند و از زبور و تورات و انجيل ايات مي خواندند و نوحه ميكردند و چون مسلمانان به ضرب چوب انها را دفع نميتوانستند فتنه ي عظيم برخاسته بود. مسلمانان به انها گفتند كه اين واقعه به شما تعلق ندارد. و انها گفتند ما حقيقت موسي – عيسي و ساير پيامبران را از بيان او دانسته بوديم. ما او را موسا و عيساي وقت ميدانيم. مولانا مانند نان است  هيچ گرسنه ي از نان نگريزد. 

     با استفاده از گفته های بالا میتوان چنین جمعبندی کرد که:
 
 1-. مولوي جهاني است و اثار مولانا مال همه مردم جهان است.   

2-. مولانا افتخار مشترك مردم افغانستان – ايران- تركيه و ماورالنهر است. 

3- مرز هاي سياسي هيچگاه نميتواند پيوند هاي فر هنگي مردم كشور هاي هم زبان را ازهم جدا سازد.

4.- بهره گیری از معنویت مولانا را بایست جاگزین ستیزه گری های فرهنگی سازیم.


5 -هشتصدمين سالگرد مولاناي بزرگ را در درازاي سال 2007 ميلادي بصورت همگاني گرامي بداريم. 

                                            با سپاس فراوان  

 

                                             ********************

                                           

                آهنگ های دلنشین و ماندگار زبان فارسی را   

                                                  

                                 از رادیو رنگین کمان بشنوید: 

                                                             

                                              www.live365.com/stations/rangeenkam5132                              

                                  

                                *********************************************************************** 

 

 «هدف خانه ی ادبیات افغانستان افزایش پیوند های فرهنگی میان

 ملت های پارسی زبان افغانستان  ِ ایران و تاجیکستان است

                                 

  مرامنامه ی خانه ی ادبیات افغانستان         

        

 

          ********************